شما اینجا هستید :مد و لباس / مقاله

جستاری بر پیشینه پارچه در ایران؛

پارچه بافی، یادگار مردم بین النهرین

بهمن 29, 1394 در 5:26 ق.ظ

تمدن با شاخصه‌هایی چون شهر نشینی، توان ذوب فلزات، ساخت آلیاژ، معماری و فنونی از این دست شناخته می‌شود. شاخصه هایی که هر یک نیازمند دستیابی انسان به سطحی از دانش است. در این میان یکی از توانایی‌های انسان دستیابی به دانش بافت پارچه و دوخت لباس است.

دانش بافت پارچه نخستین بار در میان مردمان بین‌النهرین و اندکی پیش از مصریان باستان شکل گرفت. ایرانیان این صنعت را از مردمان بین النهرین آموختند و در امپراتوری بزرگ هخامنشی به آن وسعت دادند. بافت پارچه‌های پشمی در روزگار هخامنشیان رونق بسیار داشت. هم چنین پارچه‌های ابریشم در این روزگار در دربار شاهان هخامنشی بافته می‌شد.

اما فن بافت پارچه در روزگار ساسانیان رونق گرفت. در این روزگار بافت پارچه‌های دست‌باف رواج داشت. ساسانیان پارچه‌هایی بافتند که بعدها آن‌را مرکب نامیدند.

اما بافت پارچه در سرزمینی که مسلمانان به آن چیره شدند، مسیری تازه در پیش گرفت. بافت پارچه های زربفت مگر به بافت ذکر مقدس و کلام خدا اتفاق نیافتاد. مسلمانان به سبب اهميت پوشش در اسلام كارگاه‌هاي بافت پارچه را وسعت دادند را توسعه دادند. آنان با تكميل كردن دستگاههاي بافندگي يعني با افزودن دو ركاب و دو تاركش جهت بافت پارچه هاي ساده و راه راه و هندسي و با دستگاههاي ركاب بيشتر جهت بافت پارچه هاي نقوش دار و هندسي با چله كشي امكان پذيركردند ، بطور كلي پارچه بافي پيشروترين صنعت ايران و دنياي اسلام بود.

اما با شروع حكومت سلجوقيان تحولی تازه در بافت پارچه پديد آمد كه بافت پارچه‌هاي زربافت نام گرفت. این پارچه‌ها با پودي از طلا بافته می‌شد. عصر سلجوقی را به عنوان دوره پارچه‌های زربفت می‌شناسند.

پس از سلجوقیان، ایلخانان زمام حکومت را در دست گرفتند. ایلخانان مغول به پارچه‌های تیره گرایش داشتند. آنان پارچه‌های تیره را با رشته‌هایی از زر می‌بافتند و گاه نیز از نقره بهره می‌گرفتند.

رهاورد صنعت بافت پارچه برای تیموریان، قوم خوش ذوق و هنرپرور مغول، زمینه ای را فراهم آورد تا به خلق نقش‌های الوان و ظرایف مورد علاقه‌شان بپردازند. این نقوش زمینه‌ای را برای بافت پارچه‌های نقش‌دار دوره صفویه فراهم آورد. گرچه پس از آن شکوه هنر ایرانی هرگز تکرار نشد و تیموریان هنوز پرچمدار والاترین هنرها و صنایع مستظرفه هستند، اما نباید از نظر دور داشت که روزگار صفویه، زندیه و قاجار روزگار استحاله تمامی صنایع و حِرَف بود.

مواجهه با غرب در هنرهای ایرانی تحولی را سبب شد که هنر ایران دیگر به دوره جلال هنر تیموری باز نگشت، اما در روزگار صفویه به سبب تشويق شاهان صفوي پارچه‌هاي ابريشمي با شکوه بسیار بافته می‌شد و مورد ستایش سایر ملل قرار می‌گرفت. اما آن‌چه روزگار صفویان را در بافت پارچه ماندگار و متمایز می‌کند، منظره بافی، بافت نقش شکار و نقوش ترنج و در حقیقت نقوش باغ ایرانی بر دامن پارچه‌های ایرانی بود.

0

پاسخ دهید